Paweł Judek

radca prawny

Autor bloga jest radcą prawnym, partnerem w kancelarii Działyński i Judek Spółka Partnerska Radców Prawnych z siedzibą w Poznaniu. Od wielu lat specjalizuje się w prawie transportowym i prowadzeniu sporów sądowych. [Więcej]

Sejm popsuł prawo przewozowe

We wczorajszej (19.12.2011 r.) Rzeczpospolitej w dodatku Dobra Firma ukazał się artykuł mojego autorstwa pt. „Sejm popsuł prawo przewozowe”.  Treść artykułu dostępna tutaj a także poniżej.

Serdecznie zapraszam do lektury 🙂

W dniu 16 września 2011 r. Sejm, akceptując poprawki Senatu, uchwalił ostatecznie ustawę o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 244, poz. 1454). Niestety uchwalona nowelizacja stanowi kolejny przykład niestarannego stanowienia prawa.

Ustawodawca nie po raz pierwszy zdaje się stanowić prawo bez analizowania wprowadzanych rozwiązań pod kątem konstytucyjności i zgodności z prawem europejskim, jak i bez zwracania uwagi na spójność z przepisami już obowiązującymi.

Cel jak zawsze był szczytny

Projekt ustawy opisano w sejmowej bazie danych jako wprowadzający zmiany mające na celu usunięcie barier utrudniających prowadzenie działalności przewozowej, lepszego wykorzystania Inspekcji Transportu Drogowego, zwiększenia funkcji prewencyjnej i restytucyjnej nakładanych na przewoźników sankcji przy jednoczesnym zmniejszeniu ich represyjności.

Niestety realizacja tego celu daleka jest od doskonałości.

Ogólne Polskie Warunki Spedycyjne 2010

W 2010 r. Polska Izba Spedycji i Logistyki opracowała kolejną wersję (poprzednią stworzono w 2002 r.) Ogólnych Polskich Warunków Spedycyjnych – wzorca umownego mającego zastosowanie przy umowach spedycji.

Ponieważ stosowanie tego wzorca przez spedytorów jest coraz częstsze, warto się z nim zapoznać, zwłaszcza że przewidziany w nim rozkład praw i obowiązków stron znacząco odbiega od regulacji kodeksowej.

Ogólne Polskie Warunki Spedycyjne 2010 liczą 31 paragrafów mieszczących się w wersji oryginalnej na 9 stronach.

Dostępne są one na stronie internetowej Polskiej Izby Spedycji i Logistyki.

Nowa wersja OPWS zawiera szereg zmian w porównaniu z tekstem z 2002 r., a część z nich odnosząca się do odpowiedzialności spedytora ma charakter fundamentalny.

Zakres zastosowania OPWS 2010

Stosowanie wzorców umownych przez jedną ze stron umowy reguluje art. 384 k.c. stanowiący, iż wiążą one drugą stronę, jeżeli zostały one doręczone drugiej stronie przed zawarciem umowy.

Jeśli zaś posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła z łatwością dowiedzieć się o jego treści. § 2.1 OPWS starają się czynić wyłom w tej zasadzie, narzucając swoje zastosowanie we wszystkich umowach spedycji, jeżeli przynajmniej jedna ze stron umowy jest członkiem Polskiej Izby Spedycji i Logistyki.

Odpowiedzialność przewoźnika za ubytki ilościowe oraz przewóz w kontenerach

Przepisy prawa przewozowego w bardzo rygorystyczny sposób traktują odpowiedzialność przewoźnika za szkodę w przesyłce.

W niektórych wypadkach jednak ustawodawca przewidział dla przewoźnika korzystne domniemania prawne, które ułatwiają mu obronę przez roszczeniami poszkodowanego, gdy istnieją poważne wątpliwości, czy szkoda powstała podczas przewozu.

Braki ilościowe

Na mocy art. 65 ust. 1 pr. przew. przewoźnik odpowiada za ubytek przesyłki powstały od przyjęcia jej do przewozu do jej wydania na zasadzie ryzyka.

Za ubytek uważa się przy tym różnicę pomiędzy masą przesyłki lub liczbą sztuk elementów składających się na przesyłkę istniejące w dacie przyjęcia przesyłki do przewozu oraz w momencie jej wydania.

Przegląd orzecznictwa. Przewoźniku! Strzeż się błędów przed szkodą i po szkodzie

Polskie sądy nie rozpieszczają osób zainteresowanych prawem przewozowym zbyt dużą liczbą publikowanych orzeczeń.

Dlatego cieszy każde orzeczenie, również pochodzące z sądu niższej instancji.

Ostatnio prasa oraz portale branżowe doniosły o takim właśnie orzeczeniu wydanym przez Sąd Okręgowy w Białymstoku w dniu 16.09.2011 r. dotyczącym odpowiedzialności różnych uczestników procesu transportowego za szkodę w dostarczonym w kontenerze towarze.

Sam wyrok (do którego uzasadnienia dotarłem) nie jest specjalnie kontrowersyjny, a tezy w nim zawarte nie stanowią żadnego przełomu w nauce prawa przewozowego.

Warto jednak je omówić, gdyż sprawa rozpoznana przez sąd jest dobrym przykładem dość powszechnych błędów przewoźnika popełnionych zarówno przed powstaniem szkody jak i na etapie obrony przed roszczeniami poszkodowanego.

Typowy przewóz, typowa szkoda

Stan faktyczny sprawy w praktyce niczym szczególnym nie wyróżniał się na tle tysięcy przypadków szkód transportowych.

Powód zawarł umowę ze spedytorem o organizację przewozu towaru (beli materiału w kontenerze) z Chin do Polski.

Do jakiego sądu ze szkodą transportową?

Branża transportowa jest niezwykle umiędzynarodowiona.

Z jednej strony transporty regularnie wykonywane są pomiędzy różnymi krajami, z drugiej nie należą do rzadkości sytuacje, gdy w ramach jednego przewozu uczestniczą podmioty z kilku różnych państw.

Taki stan rzeczy sprawia, że w przypadku powstania szkody w transporcie ustalenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy nie jest rzeczą oczywistą i wymaga trochę wysiłku.

Przewóz w ramach jednego kraju

Stosunkowo najmniej problemów sprawia sytuacja, gdy szkoda powstała podczas przewozu krajowego.

Stronami umowy są zwykle podmioty polskie, więc nie budzi wątpliwości jurysdykcja polskich sądów.

Bilety czasowe komunikacji miejskiej a opóźnienie przewoźnika

W wielu miastach w Polsce w przejazdach komunikacją miejską obowiązują bilety czasowe. Pozwalają one na przejazd środkiem transportu przez określoną ilość czasu.

Przekroczenie tych ram czasowych z reguły traktowane jest jak jazda bez ważnego biletu z wszystkimi negatywnymi tego konsekwencjami.

Nie od dziś wiadomo, że z punktualnością komunikacji miejskiej nie jest jeszcze najlepiej i nierzadko w trakcie jazdy powstają opóźnienia.

Pojawia się zatem pytanie: w jaki sposób opóźnienie przewoźnika wpływa na sytuację pasażerów korzystających z biletów czasowych?

Poznań w korkach

Inspiracją do tego wpisu jest sytuacja panująca od kilku tygodni na poznańskich drogach i towarzysząca temu debata o wydłużeniu biletów czasowych.

Na początku września bowiem rozpoczęto jednocześnie wiele remontów strategicznych dróg w centrum Poznania, co w połączeniu z powrotem mieszkańców z wakacji skutkowało gigantycznym chaosem komunikacyjnym.

Przeszkody w przewozie towarów cz. 1

Przewóz towaru nie zawsze przebiega w taki sposób, jak został zaplanowany.

Zdarzają się nieprzewidziane sytuacje, w których przewoźnik ma prawo, a czasem obowiązek samodzielnie zadecydować o losach ładunku. Niewłaściwe zachowanie przewoźnika w takich wypadkach może prowadzić do jego odpowiedzialności odszkodowawczej.

Czym jest przeszkoda w przewozie?

Praktyka działalności transportowej pokazuje, że w zasadzie nieograniczony jest katalog przyczyn, które mogą stanowić przeszkodę w przewozie.

Sporządzenie zamkniętej listy przypadków nie jest ani możliwe, ani wskazane. Wystarczające jest zatem przyjęcie, iż przeszkodą w przewozie jest każde zdarzenie, które uniemożliwia realizację umowy przewozu zgodnie z jej pierwotnymi warunkami, w tym wydanie przesyłki odbiorcy w miejscu przeznaczenia.

Jednostronna zmiana umowy przewozu cz. 1

Generalną zasadą prawa cywilnego jest reguła, że treść umów może ulec zmianie tylko jeśli wszystkie strony to akceptują.

Od tej zasady prawo przewozowe wprowadza jednak szereg wyjątków, co nierzadko staje się powodem szkód i wynikłych stąd sporów pomiędzy stronami.

Uwagi ogólne

Do podstawowych elementów zawartych w umowie przewozu zalicza się m.in. określenie miejsca, do którego przesyłka winna być dostarczona i określenie odbiorcy. Dane te mają bowiem podstawowy wpływ na określenie wysokości wynagrodzenia przewoźnika z jednej strony oraz na możliwość oceny prawidłowości wykonania umowy przewozu (czy przewoźnik wydał przesyłkę osobie uprawnionej).

Jedną z cech wyróżniających jednak umowę przewozu od innych umów jest możliwość jednostronnej zmiany treści umowy przez osobę uprawnioną również we wspomnianym powyżej zakresie.

Wina umyślna i rażące niedbalstwo przewoźnika cz. 1

Odpowiedzialność przewoźnika za szkody w przesyłce i opóźnienie w przewozie zarówno w ruchu krajowym jak i międzynarodowym podlega rozmaitym ograniczeniom zarówno do co zasady jak i wysokości.

Jednym ze sposobów na uniknięcie tych ograniczeń ze strony poszkodowanego jest powołanie się na winę umyślną bądź rażące niedbalstwo przewoźnika.

Zasada ryzyka

Odpowiedzialność przewoźnika wynikająca z umowy przewozu opiera się na zasadzie ryzyka.

Z tego względu przewoźnik może zostać zmuszony do wypłaty odszkodowania, nawet jeśli dochował najwyższej staranności przy wykonywaniu swojego zobowiązania.

Dochodzenie roszczeń pomiędzy przewoźnikami cz. 2

Dzisiaj kolejna część wpisu o dochodzeniu roszczeń pomiędzy przewoźnikami tym razem poświęcona różnicom w sposobie dochodzenia należności wobec podwykonawców i przewoźników sukcesywnych, a także kwestii przedawnienia roszczeń.

Roszczenia zwrotne wobec innych przewoźników sukcesywnych

Z reguły faktyczną odpowiedzialność za szkodę w przesyłce lub powstanie opóźnienia ponosi tylko jeden z przewoźników biorących udział w przewozie (najczęściej jest to ostatni przewoźnik sukcesywny lub podwykonawca).

W wielu wypadkach dojdzie zatem do sytuacji, w której przewoźnik ponoszący odpowiedzialność wobec osoby uprawnionej będzie chciał dochodzić roszczeń wobec faktycznego sprawcy szkody.

Przewijanie do góry