Ryczałty kierowców za noclegi niezgodne z Konstytucją!

Koniec koszmaru dla przewoźników trwającego od uchwały Sądu Najwyższego z czerwca 2014 r., która spowodowała powstanie fali roszczeń kierowców z tytułu ryczałtów za noclegi w trakcie podróży służbowej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24.11.2016 r. uznał, iż przepisy stanowiące podstawę tych roszczeń są niezgodne z Konstytucją

Wniosek Transport i Logistyka Polska

Trybunał rozpoznawał wniosek organizacji przewoźników Transport i Logistyka Polska, o którym pisałem już we wpisie Trybunały nadzieją przewoźników w sprawach o ryczałty za noclegi. Wnioskodawca domagał się w nim uznania za niezgodne z Konstytucją m.in.: art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o czasie pracy kierowców w związku z art. 77⁵ § 2, 3 i 5 kodeksu pracy w związku z przepisami rozporządzeń o należności z tytułu podróży służbowych, w zakresie w jakim przyznaje kierowcy zatrudnionemu w transporcie międzynarodowym zwrot kosztów za nocleg podczas zagranicznej podróży służbowej w wysokości stwierdzonej rachunkiem w granicach limitu określonego dla pracowników zatrudnionych w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej w załączniku do tego rozporządzenia lub ryczałt w wysokości 25% tego limitu.

Rozprawa

W trakcie rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska, a Trybunał wyraźnie dociekał, dlaczego kwestia ryczałtów za noclegi nie została rozwiązana w trybie odrębnych przepisów dla kierowców, względnie w drodze porozumień pomiędzy organizacjami przewoźników i kierowców. W rozprawie uczestniczyła przedstawicielka Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ale w wielu kwestiach nie była w stanie się wypowiedzieć, gdyż zagadnienia leżały poza zakresem działalności ministerstwa. Niestety nieobecni byli Prokurator Generalny i przedstawiciel Sejmu.

Trybunał nie miał raczej zbytnich wątpliwości po rozprawie, gdyż ogłoszenie wyroku odroczony tylko na mniej niż godzinę.

Wyrok

Po naradzie Trybunał ogłosił wyrok, w którym uznał art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w zakresie, w jakim przyznaje on kierowcom prawo do zwrotu kosztów noclegu w wysokości określonej w rachunku lub w formie ryczałtu za noclegi za niezgodny z art. 2 Konstytucji stanowiącym, iż RP jest demokratycznym państwem prawnym.

W uzasadnieniu Trybunał wskazał, iż z art. 2 Konstytucji wynika zasada prawidłowej legislacji. Zasada ta przewiduje m.in. że niedopuszczalne jest stosowanie w przepisach tzw. odesłań kaskadowych tzn. takich, w który przepis odsyła do przepisu już zawierającego odesłanie do jeszcze innego przepisu w sytuacji, gdy taka technika prawodawcza uniemożliwia dokonanie spójnej wykładni prawa i określenie praw i obowiązków adresatów normy prawnej. W ocenie Trybunału z takim przypadkiem mieliśmy do czynienia w sprawie ryczałtów za noclegi, gdzie art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców odsyłał do przepisu kodeksu pracy, a ten z kolei odsyłał do przepisów rozporządzenia, co mogło znacząco utrudnić określenie, które przepisy znajdują zastosowanie do przewoźników i kierowców.

Nadto Trybunał stwierdził, iż zasady prawidłowej legislacji uniemożliwiają odsyłanie do przepisów nieadekwatnych do sytuacji prawnej osób, których miałoby dotyczyć odesłanie. Z tego względu przyjął, że niedopuszczalne było zastosowanie w stosunku do kierowców przepisów rozporządzeń o należnościach z tytułu podróży służbowych regulujących uprawnienia pracowników wykonujących pracę o zupełnie innym charakterze niż kierowcy, którzy przebywają w podróży służbowej w zasadzie przez cały czas wykonywania pracy.

Dodatkowo Trybunał wskazał, iż taka regulacja ukształtowała na niekorzyść sytuację prawną tych podmiotów, które w celu uniknięcia konieczności wypłacania ryczałtów za noclegi dokonywały zakupu odpowiednio wyposażonych pojazdów umożliwiających nocleg w kabinie.

W konsekwencji Trybunał uznał, iż regulacja rażąco naruszała zasady prawidłowej legislacji i tym samym stała w sprzeczności z art. 2 Konstytucji.

Co najistotniejsze wbrew wnioskowi przedstawiciela Sejmu wyrażonemu w pisemnym stanowisku w sprawie Trybunał nie odroczył wejścia w życie orzeczenia, co oznacza, iż wyrok ten znajdzie zastosowanie zarówno do wszystkich spraw o ryczałtu będących w toku, jaki i tych zakończonych.

Tyle na szybko – szczegółowa analiza o skutkach wyroku w następnym wpisie 🙂